Filozofia i główne założenia psychoterapii Gestalt

major

Psychoterapie humanistyczne, do których zalicza się nurt Gestalt, narodziły się w połowie XX wieku jako odpowiedź i alternatywa dla psychoanalizy oraz behawioryzmu. Twórcą tego podejścia był niemiecki psychiatra i psychoterapeuta Fritz Perls wraz ze swoją żoną Laurą Perls oraz intelektualistą Paulem Goodmanem. Słowo Gestalt pochodzi z języka niemieckiego i oznacza „kształt”, „postać” lub „zorganizowaną całość”. Głównym założeniem tej szkoły jest przekonanie, że człowiek stanowi nierozerwalną jedność umysłu, ciała, emocji i ducha, a jego zachowania nie da się w pełni zrozumieć, analizując wyłącznie pojedyncze, wyrwane z kontekstu objawy.

Centralnym pojęciem w psychoterapii Gestalt jest świadomość (awareness), rozumiana jako zdolność do bycia w pełnym kontakcie z samym sobą, swoimi potrzebami, emocjami oraz z otaczającym światem w obecnym momencie. Nurt ten opiera się na trzech filarach filozoficznych:

Fenomenologii: Skupieniu na tym, jak pacjent doświadcza swojej rzeczywistości tutaj i teraz, bez oceniania, interpretowania czy szufladkowania przez terapeutę.
Egzystencjalizmie: Podkreślaniu wolnej woli, odpowiedzialności człowieka za własne wybory oraz autentyczności w relacjach.
Teorii Pola: Założeniu, że jednostka nie istnieje w próżni – każdy z nas jest częścią większego organizmu (pola), a nasze zachowanie jest efektem nieustannej interakcji między nami a środowiskiem.

Kluczowe pojęcia: Tu i teraz, figura i tło oraz domykanie cyklu doświadczenia

W procesie terapeutycznym Gestalt szczególną wagę przywiązuje się do mechanizmów, za pomocą których człowiek wchodzi w kontakt ze swoim otoczeniem lub go unika. Zrozumienie tych procesów ułatwia kilka fundamentalnych koncepcji:

Zasada „Tu i Teraz” (Here and Now)

W psychoterapii Gestalt uważa się, że przeszłość istnieje tylko w taki sposób, w jaki wpływa na nas w teraźniejszości (np. poprzez wspomnienia, lęki czy utrwalone nawyki). Zamiast godzinami analizować dzieciństwo w oderwaniu od teraźniejszości, terapeuta zaprasza pacjenta do zbadania, co dzieje się z nim w tym konkretnym momencie sesji, gdy mówi o tamtych wydarzeniach – jakie emocje czuje w ciele i jakie myśli mu towarzyszą.

Figura i tło

Koncepcja ta, zaczerpnięta z psychologii percepcji, mówi o tym, że w każdym momencie życia z szerokiego tła naszych doświadczeń wyłania się jedna najważniejsza potrzeba, która staje się „figurą”. Na przykład: gdy jesteśmy bardzo głodni, myśl o jedzeniu dominuje nad wszystkim innym. Gdy zaspokoimy tę potrzebę, figura powraca do tła, ustępując miejsca kolejnej.

Niedomykanie figur (Unfinished business)

Problem pojawia się wtedy, gdy z różnych przyczyn (np. lęku, blokad społecznych) nie pozwalamy sobie na zaspokojenie potrzeby lub wyrażenie emocji. Powstaje wówczas tzw. „niewyrównany rachunek” lub „niedomknięta figura” z przeszłości. Może to być niewypłakany żal po stracie, niewyrażona złość wobec rodzica czy niewypowiedziane słowa. Te niedomknięte sytuacje stale drenują energię życiową człowieka, objawiając się w teraźniejszości jako lęk, napięcie w ciele czy chroniczne zmęczenie. Zadaniem terapii jest pomoc w uświadomieniu sobie tych blokad i symboliczne „domknięcie” cyklu.

Jak wygląda proces terapeutyczny i dla kogo Gestalt jest najbardziej pomocny

Relacja terapeutyczna w nurcie Gestalt ma charakter głęboko partnerski i dialogowy. Terapeuta nie stawia siebie w pozycji wszechwiedzącego eksperta, który interpretuje życie pacjenta. Jest raczej zaangażowanym towarzyszem, który oferuje autentyczną obecność, informację zwrotną oraz bezpieczne warunki do eksperymentowania. Bardzo ważnym elementem pracy jest uwzględnienie ciała – terapeuta może zwracać uwagę na ton głosu pacjenta, zaciśnięte pięści, sposób oddychania czy nagłe zmiany postawy, traktując ciało jako najwspanialszy wskaźnik nieuświadomionych procesów emocjonalnych.

W psychoterapii Gestalt często stosuje się tzw. eksperymenty. Nie są to gotowe techniki, lecz unikalne doświadczenia rodzące się w trakcie sesji. Najbardziej znaną techniką (choć nie stosowaną automatycznie) jest technika pustego krzesła, na którym pacjent wyobraża sobie ważną dla siebie osobę (np. partnera, szefa, zmarłego rodzica) lub nieakceptowaną część samego siebie i prowadzi z nią otwarty, szczery dialog.

Dla kogo psychoterapia Gestalt jest wskazana? Metoda ta przynosi doskonałe efekty u osób, które:

Zmagają się z kryzysami relacyjnymi, trudnościami w stawianiu granic i wyrażaniu emocji.
Cierpią z powodu stanów lękowych, depresyjnych oraz syndromu DDA (Dorosłe Dzieci Alkoholików).
Doświadczają objawów psychosomatycznych (bóle głowy, żołądka, klatki piersiowej), dla których medycyna nie znajduje fizycznego uzasadnienia.
Pragną głębszego samopoznania, rozwoju osobistego i chcą żyć w sposób bardziej autonomiczny i autentyczny.

Podsumowując, psychoterapia Gestalt to nie tylko zestaw narzędzi leczniczych, ale przede wszystkim głęboka postawa życiowa, która uczy brania odpowiedzialności za własne szczęście, akceptacji siebie takim, jakim się jest, oraz czerpania satysfakcji z życia w teraźniejszości.